तिकडे युद्ध पेटलं, झळ इकडे! ‘होर्मुझ’ सामुद्रधुनी बंद होणार? भारताचे ऑइल टँकर जलमार्गाच्या दारी, काय होणार?

US, Israel Attack on Iran Impact: मध्यपूर्वेतील परिस्थितीत आणखी बिकट झाली आहे. अमेरिका आणि इस्रायलने संयुक्तपणे इराणची राजधानी तेहरानवर हल्लाबोल केला. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्षद डोनाल्ड ट्रम्प यांनी या हल्ल्याची पुष्टी केली असून आता इराणकडून होर्मुझची सामुद्रधुनी रोखण्याचा निर्णय घेण्याची भीती निर्माण झाली आहे.

Iran War Crisis: शनिवार दुपारी इस्रायल आणि अमेरिकेने संयुक्तपणे इराणवर मोठा हल्ला केला. यासह मध्य तेहरानमध्ये स्फोटांचे आवाज ऐकू आले असून राष्ट्रपती भवनासह इतर अनेक मंत्रालयांच्या इमारतींना लक्ष्य करण्यात आले. इराणच्या अणुकार्यक्रमाला आळा घालण्यासाठी झालेल्या चर्चेत कोणताही करार न झाल्यानंतर अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणवर हल्ला चढवला. तर, इस्रायल आणि अमेरिकेच्या हल्ल्याला प्रत्युत्तर म्हणून इराणकडे होर्मुझची सामुद्रधुनी रोखणे किंवा प्रभावीपणे बंद करण्याचा पर्याय आहे.इराणकडून इस्रायल-अमेरिकेला प्रत्युत्तर देण्याची तयारी

अमेरिकेचा मित्र इस्रायलने शनिवार 28 फेब्रुवारी रोजी इराणवर हल्ला केला. अमेरिका आणि इराणमधील अणुकार्यक्रमाशी संबंधित चर्चेचा तिसरा टप्पाही अनिर्णीत राहिला असून दोन दिवसांनी अमेरिका-इस्रायलच्या संयुक्त हल्ल्याला प्रत्युत्तरात्मक देण्यासाठी इराण होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद करू शकतो, जिथून भारत आणि चीनसह जगभरातील शेकडो तेल टँकर जातात.

होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद करणार इराण?

पर्शियन आखाताच्या तोंडावर असलेला हा अरुंद जलमार्ग जगातील सुमारे एक चतुर्थांश समुद्री तेल व्यापार हाताळतो. अशा परिस्थितीत, इराणने मध्य पूर्वेकडून चीन, युरोप, अमेरिका आणि इतर प्रमुख ऊर्जा ग्राहकांना तेल आणि वायू वाहून नेणाऱ्या महाकाय टँकरना प्रवेश नाकारल्यास यामुळे तेलाच्या किमती वाढतील आणि जागतिक अर्थव्यवस्था अस्थिरता वाढण्याची शक्यता आहे. ट्रम्प लष्करी हल्ल्यांचे आदेश देऊ शकतात अशा वाढत्या अटकळाच्या पार्श्वभूमीवर फेब्रुवारीमध्ये तेलाच्या किमती आधीच सहा महिन्यांच्या उच्चांकावर पोहोचल्या आहेत.

होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून भारताची 50% तेल आयात

• ‘द प्रिंट’ने केप्लरच्या आकडेवारीच्या आकडेवारीचा हवाला देत म्हटले की भारताच्या एकूण कच्च्या तेलाच्या आयातीमध्ये या होर्मुझवरील अवलंबित्व जवळजवळ 50% पर्यंत वाढले आहे आणि अलिकडच्या काही महिन्यांत वाढत आहे.
• 24 फेब्रुवारीपर्यंत आखाती देशांमधून भारताने अंदाजे 2.6 दशलक्ष बॅरल प्रतिदिन (एमबीपीडी) तेल आयात केले, यावरूनच ऊर्जेच्या गरजांसाठी आखाती पुरवठ्याचे महत्त्व अधोरेखित होते. म्हणूनच भारताने आखाती देशांशी अलीकडे आपले संबंध आणखी मजबूत केले आहेत.

होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून भारतात बहुतेक कच्च्या तेलाची आयात

द मर्चंटचे संस्थापक जॅक प्रांडेली म्हणतात की होर्मुझची सामुद्रधुनी ही सर्वात गंभीर तेल अडथळ्याची जागा आहे, कारण जगातील सुमारे 20% कच्च्या तेलाचा पुरवठा या अरुंद कॉरिडॉरमधून होतो. कच्च्या तेलाचे वाहक - प्रामुख्याने आखाती देश सौदी अरेबिया, इराक, संयुक्त अरब अमिराती, कुवेत आणि कतारमधून होते आणि पूर्वेकडे चीन, भारत, जपान व दक्षिण कोरिया सारख्या प्रमुख आशियाई ग्राहकांकडे जातात.

स्ट्रेट ऑफ होर्मुज बंद झाल्यास भारताचं नुकसान काय?

अमेरिका आणि इस्रायलच्या हल्ल्याच्या प्रत्युत्तरात इराणकडून स्ट्रेट ऑफ होर्मुज बंद करायचा निर्णय घेतला जाण्याचा अंदाज वर्तवला जात आहे. अशा परिस्थितीत, जगाची भीती खरी ठरली आणि हा जलमार्ग बंद झाला भारतासह चीनला नुकसान सहन करावं लागेल. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत कोणताही अडथळा आल्यास तेल पुरवठ्यात घट होऊ शकते आणि मालवाहतूक व विमा खर्चात वाढ होऊ शकते, परिणामी कच्च्या तेलाच्या किमतींवर परिणाम होऊ शकतो. असे झाल्यास भारताचे आयात बिलही वाढू शकते. (प्रातिनिधिक फोटो)